Οι καυτές εντάσεις στη θάλασσα της Ανατολικής Κίνας ωθούν τις Σίνο-Ιαπωνικές σχέσεις στο παγκόσμιο προσκήνιο – Μέρος δεύτερο

By Tim Daiss

Σημείωση Εκδότη:  Αυτό είναι το δεύτερο μέρος μιας σειράς δύο τμημάτων.  Το πρώτο μέρος δημοσιεύτηκε στις 9 Οκτωβρίου.

Παρά το επιχείρημα από ορισμένους εμπειρογνώμονες και ακόμη και τις ίδιες Κίνα και Ιαπωνία για την πρόσφατη διαφωνία στο ότι η θάλασσα της Ανατολικής Κίνας δεν βρίσκεται πάνω από υδρογονάνθρακες, τόσο τα γεγονότα όσο και οι πράξεις και των δύο χωρών υπαγορεύουν το αντίθετο.

Η Κίνα, η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως, η μεγαλύτερη χώρα σε κατανάλωση ενέργειας και ο δεύτερος μεγαλύτερος καθαρός εισαγωγέας πετρελαίου είναι μια Ασιατική υπερδύναμη που διψά για ενέργεια γιατί πρέπει να δώσει υδρογονάνθρακες στην οικονομία της.  Η ανταγωνιστική αναζήτηση υδρογονανθράκων της χώρας σε άλλα μέρη του κόσμου, συμπεριλαμβανομένων της Αφρικής, της Μέσης Ανατολής και της Λατινικής Αμερικής το αποδεικνύουν.

Αν και η Κίνα διαθέτει κάποιους δικούς της πόρους υδρογονανθράκων, δεν είναι σε θέση να πλησιάσει καν τις δικές της ενεργειακές ανάγκες.  Η Ιαπωνία, από την άλλη πλευρά, είναι σχεδόν αδύναμη για υδρογονάνθρακες.  Με πολύ λίγα δικά της αποθέματα πετρελαίου και αερίου, παρά το ότι είναι η τρίτη μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως, ο τρίτος μεγαλύτερος καθαρός εισαγωγέας ακατέργαστου πετρελαίου και ο μεγαλύτερος εισαγωγέας υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ), πρέπει να ζητήσει ενεργειακό εφοδιασμό από οπουδήποτε μπορεί και όχι να παραιτηθεί από τις διεκδικήσεις της στον πλούτο πετρελαίου και αερίου από τη θάλασσα της Νότιας Κίνας.

‘Όταν το 1971η Κίνα απαίτησε επισήμως τα νησιά, επρόκειτο για το πετρέλαιο’, δήλωσε στην Energy Tribune ο καθηγητής του Keio University, Yoshihide Soeya.  ‘Από τότε, οι Κινέζοι νοιάζονται σημαντικά για τα νησιά με τα ερωτήματα κυριαρχίας και εδαφικής ακεραιότητας ως ‘βασικά εθνικά συμφέροντα’ καθώς και ως σύμβολα του ‘αντί-Ιαπωνικού εθνικισμού’ της Κίνας, δήλωσε.

Ο καθηγητής Hua Han του Πανεπιστημίου του Πεκίνου, διαφωνεί.

‘Οι διαφωνίες για τη Diaoyu δεν είναι κάτι καινούργιο – δεν προέρχονται από τα νέα αποθέματα πετρελαίου που βρέθηκαν.  Ωστόσο, η εύρεση πετρελαίου εντείνει [τη διαφορά] καθιστώντας τη δύσκολο να επιλυθεί’, δήλωσε στην Energy Tribune ο Hua.

Ο Carl Thayer της Australian Defence Force Academy συντέλεσε και σε άλλα θέματα που συμβάλλουν στη διαμάχη.

‘Η έκταση των υδρογονανθράκων είναι άγνωστη’, είπε στην Energy Tribune.  ‘Οι πιθανές πηγές ενέργειας είναι το ένα θέμα.  Οι Senkaku/Diaoyu αποτελούν μέρος μιας αλυσίδας νησιών που εμποδίζουν την πρόσβαση της Κίνας στο Δυτικό Ειρηνικό.  Βρίσκονται κοντά σε θαλάσσιες οδούς.  Η αλιευτική είναι επίσης σημαντική’.

Ωστόσο, ο  Zha Daojiong του Πανεπιστημίου του Πεκίνου ήταν ο πιο ορμητικός.

‘Το επιχείρημα πετρελαίου/αερίου ήταν ρηχό.  Η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας και η Ιαπωνία άρχισαν τι συνεργασίες σχετικά με τα θαλάσσια σύνορα που αφορούν ‘επίσημα’ τα νησιά από το 1982, όταν ψηφίστηκε ο νόμος δικαίου της θάλασσας από τον ΟΗΕ.  Πριν το 1982, οι εταιρείες πετρελαίου και αερίου έκαναν τις γεωτρήσεις στα ίδια ύδατα τη μια μετά την άλλη στην κυριολεξία’, δήλωσε.

Πρόσθεσε ότι η συζήτηση για τους πιθανούς υδρογονάνθρακες, βασισμένη σε μια έρευνα [των Ηνωμένων Εθνών] του 1969 ‘ήταν πρόχειρη’ και ότι ‘ακόμη και οι εκτιμήσεις που δημοσιεύτηκαν στο τμήμα ενέργειας της ιστοσελίδας της Αμερικανικής κυβέρνησης [της ΕΙΑ] είναι εικασίες.

Και ενώ οι ακαδημαϊκοί έχουν διαφορετικές απόψεις στο ρόλο των υδρογονανθράκων στην πρόσφατη διαμάχη του DSI, ο Κινέζικος εθνικισμός, η τροφοδότηση του θέματος αυτού και οι καυτές εντάσεις κρατούν απασχολημένα το Πεκίνο και το Τόκιο καθώς το δράμα εξελίσσεται.

Δεσμοί αίματος

Φαίνεται ότι οι δεσμοί αίματος μεταξύ των περισσότερων Κινέζων, παρά τις πολιτικές πεποιθήσεις, είναι λοιμώδεις, προσθέτοντας ένα ακόμη μεταβλητή στην εξίσωση DSI.

Σε μια σπάνια και εκπληκτική εμφάνιση αλληλεγγύης της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας και της Δημοκρατίας της Κίνας:  Ταϊβάν, οι σημαίες κυματίζουν μαζί αφού η Ηπειρωτική Κίνα και οι Ταϊβανέζοι διαδηλωτές ένωσαν τις δυνάμεις τους σε ένα αντί-Ιαπωνικό συλλαλητήριο στη Νέα Υόρκη πριν από δύο βδομάδες.  Μη θέλοντας να υστερήσει, στις 15 Σεπτεμβρίου περίπου 5.000 Κινέζοι του Χονγκ Κονγκ στην ημιαυτόνομη Κινέζικη επικράτεια βγήκαν στους δρόμους ως ένδειξη διαμαρτυρίας της προβολής της αλληλεγγύης για τον ισχυρισμό του Πεκίνου εναντίον της Ιαπωνίας.

Όμως η Ταϊβάν αύξησε το κόστος ακόμη περισσότερο.  Το μικρό έθνος του νησιού που η Κίνα θεωρεί εμπόλεμο, εκτός κι αν είναι ενωμένο με την ηπειρωτική χώρα και έχει τυπικά καλές σχέσεις με την Ιαπωνία, έχει αποστείλει πλοία στο DSI για την υποστήριξη κινεζικών πλοίων σε αρκετές περιπτώσεις, αντιμετωπίζοντας την καλά ένοπλη Ιαπωνική ακτοφυλακή.

Το βίντεο της περασμένης βδομάδας των Ιαπωνικών πλοίων να πυροδοτούν κανόνι νερού για να διώξουν 40 ψαρόβαρκες της Ταϊβάν και 12 σκάφη του Λιμενικού Σώματος της Ταϊβάν δημοσιεύτηκε γρήγορα σε ιστοσελίδες ειδήσεων όλου του κόσμου.  6 Κινέζικα περιπολικά σκάφη βρίσκονταν επίσης κοντά στα νησιά αλλά 4 έμειναν.

‘Δεν με εκπλήσσει το γεγονός ότι ο κόσμος του Χονγκ Κονγκ, της Ταϊβάν και της Ηπειρωτικής Κίνας ενώθηκε στις αντί-Ιαπωνικές διαδηλώσεις’, είπε ο Hua.  Είπε ότι προέβλεψε ότι οι άνθρωποι της Ηπειρωτικής Κίνας και της Ταϊβάν θα συνεργάζονταν για τη θάλασσα της Νότιας Κίνας και τη θάλασσα της Ανατολικής Κίνας.

‘Οι ίδιες κληρονομιές – η ιστορία, ο πολιτισμός, καθώς και το αίμα – δένουν τους Κινέζους, έστω και αν ζουν κάτω από διαφορετικές πολιτικές οντότητες και καθεστώτα και στους Κινέζους του Χονγκ Κονγκ και της Ταϊβάν ίσως δεν αρέσει το πολιτικό σύστημα της ηπειρωτικής χώρας’, είπε ο Hua.

Οι Κινέζοι (της Ταϊβάν, του Χονγκ Κονγκ και της Ηπειρωτικής Κίνας) είναι όλοι ευαίσθητοι στο θέμα της κυριαρχίας καθώς και της ιστορίας, πρόσθεσε.

Ο Zha είπε ότι οι φετινές Κινέζικες διαδηλώσεις είναι αναμφισβήτητα άνευ προηγουμένου.  Ωστόσο, πρόσθεσε ότι οι Κινέζοι του Χονγκ Κονγκ, της Ταϊβάν και των Ηνωμένων Πολιτειών κατέβηκαν στους δρόμους το 1971 στο DSI, όταν Ταϊβανέζοι φοιτητές των Ηνωμένων Πολιτειών άκουσαν τα νέα σχετικά με τα επικείμενα σχέδια της Αμερικής να έκανε Ιαπωνικά τα νησιά το επόμενο έτος στο Okinawa Reversion Agreement.

Πρόσθεσε:  ‘Το 1996, όταν οι δεξιές Ιαπωνικές παρατάξεις τοποθέτησαν ένα φάρο στο νησί, οι Ταϊβανέζοι και οι Κινέζοι του Χονγκ Κονγκ κατέβηκαν και πάλι στους δρόμους για διαμαρτυρίες.  Η κυβέρνηση του Πεκίνου κατηγορήθηκε πως ήταν πολύ ελαστική με την Ιαπωνία’.

Ο Soeya, για τις απόψεις των Hua και Zha, προσφέρει μια πιο απογοητευτική ανάλυση από την πλευρά της Ιαπωνίας.  Είπε ότι το φαινόμενο είναι προσωρινό, προσθέτοντας ωστόσο ότι ψυχολογικά το δέσιμο θα παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Ο Thayer είπε ότι υπάρχουν πολλές πηγές Κινέζικου εθνικισμού και το αντί-Ιαπωνικό συναίσθημα είναι πλέον πανίσχυρο.

‘Το μεγαλύτερο μέρος της Κινέζικης κοινότητας είναι πολύ διαφορετικό’, δήλωσε.  ‘Όχι όλοι οι κάτοικοι του Χονγκ Κονγκ είναι ενάντια στο Πεκίνο, αυτοί μάλιστα που παλαιότερα κατοικούσαν στο Πεκίνο φαίνονται να υποστηρίζουν τις εδαφικές του απαιτήσεις.  Υπάρχει επίσης ένα αίσθημα πρώην Ιαπωνίας στην Ταϊβάν από μια μερίδα του πληθυσμού της.  Όμως υπάρχει επίσης και ένας παραδοσιακός εθνικισμός μεταξύ της παλιάς φρουράς.  Οι υπερπόντιοι Ταϊβανέζοι μπορεί να υποκινούνται από δόξες του παρελθόντος της Κίνας, αφού θα προτιμούσαν να δουν την Ταϊβάν να διαθέτει μια πιο ανεξάρτητη στάση διεθνώς.  Μια στιγμιαία έκρηξη πάνω από τις εδαφικές διαφορές των Senkaku και Diaoyu δεν αρκεί για να ενώσει αυτές τις διαφορετικές κοινότητες σε μια μακροχρόνια συμμαχία’.

Σώζοντας την αξιοπρέπεια

Μερικοί εμπειρογνώμονες πιστεύουν ότι η Ιαπωνία δεν έχει άλλη επιλογή παρά μόνο να αντέξει την επεκτατική εξουσία της Κίνας , επισημαίνοντας ένα περιστατικό του Σεπτεμβρίου του 2010 που ισχυρίζονται ότι έκανε την Ιαπωνία να δείχνει αδύναμη.  Τότε, μια Κινέζικη μηχανότρατα συγκρούστηκε με δύο Ιαπωνικά περιπολικά σκάφη κοντά στην περιοχή του DSI.  Ακολούθησαν μεγάλες Κινέζικες διαμαρτυρίες και σκληρά λόγια έξω από το Πεκίνο.  Το μήνα που ακολούθησε, η Κίνα συνέλαβε 4 Ιάπωνες πολίτες μαζί με την έκπληκτη διακοπή των εξαγωγών σπάνιων γαιών στην Ιαπωνία για δύο μήνες – το Πεκίνο χρησιμοποιώντας την οικονομική ισχύ του, κάτι που κάνει κατά τη διάρκεια της πρόσφατης αντιπαράθεσης με τις Φιλιππίνες στη θάλασσα της Νότιας Κίνας.  Τότε η Ιαπωνία απελευθέρωσε ξαφνικά τον υπό κράτηση Κινέζο καπετάνιο της μηχανότρατας, μετά από 17 μέρες κράτησης, κάτι που πολλοί ισχυρίζονται ότι ήταν απώλεια αξιοπρέπειας για τους Ιάπωνες.

Η θέση των Ηνωμένων Πολιτειών σχετικά με τη διαμάχη είναι προβληματική για την Ουάσινγκτον.  Αν την πιέσουμε να αποφασίσει, θα πρέπει να υποστηρίξει την Ιαπωνία η οποία είναι ένας από τους στενότερους συμμάχους της, καθώς και προς τιμής της Συνθήκης Ασφαλείας μεταξύ Αμερικής-Ιαπωνίας του 1960 η οποία περιλαμβάνει το DSI.  Η Ουάσιγκτον τονίζει ωστόσο, ότι δεν παίρνει θέση στην απόλυτη κυριαρχία των νησιών.

Πριν από τρεις βδομάδες, ο υπουργός άμυνας των Ηνωμένων Πολιτειών, Leon Panetta, είπε ότι οι χώρες Ασίας-Ειρηνικού πρέπει να επιλύσουν ειρηνικά τις εδαφικές διαφωνίες τους αφού μια παρατεταμένη διαφωνία θα μπορούσε να κλιμακωθεί σε πράξεις βίας και δυνητικά εκτεταμένες συγκρούσεις.

Εν όψει το τι διακυβεύεται, ιδιαίτερα τα πιθανά αποθέματα πετρελαίου και αερίου, θα μπορούσε ίσως το σπιράλ διαφωνιών του DSI να βγει εκτός ελέγχου, οδηγώντας σε πόλεμο;  Όσο κανείς δεν είναι βέβαιος, κανένας από τους 4 ακαδημαϊκούς με τους οποίους μιλήσαμε δεν σκέφτηκαν ότι η αντιπαράθεση θα μπορούσε να οδηγήσει στην ένοπλη σύγκρουση.  Στην πραγματικότητα, όλοι συμφώνησαν ότι διακυβεύονταν πάρα πολλά και για τις δύο χώρες για να βγουν τα πράγματα εκτός ελέγχου.

Ο καθηγητής Soeya δήλωσε ωστόσο ότι ο Κινέζικος σκοπός ήταν να συνεχιστεί η πίεση προς την Ιαπωνία όπως ακριβώς γινόταν και στα έθνη της Νοτιοανατολικής Ασίας στη θάλασσα της Νότιας Κίνας, κάτι που περιέγραψε ως ‘έναν πολύ Κινέζικο τρόπο’.  Πρόσθεσε ότι οι εντάσεις θα παραμείνουν για πολύ καιρό, επειδή δεν είναι πιθανόν οι Ιάπωνες να ενδώσουν στις Κινέζικες πιέσεις όπως έκαναν οι Φιλιππίνες πρόσφατα [στη θάλασσα της Νότιας Κίνας].

Ο Edward Luttwak, ανώτερος συνεργάτης στο Center for Strategic Studies στην Ουάσινγκτον και σύμβουλος στο Πεντάγωνο, ρίχνει φως στην υπόθεση.  Γράφει:  ‘[Οι Κινέζοι] φάνηκαν αρκετά ανόητοι ως προς την ανάπτυξη των εδαφικών διαμαχών τους με την Ιαπωνία, το Βιετνάμ και την Ινδία λίγο πολύ τον ίδιο καιρό, όταν αυτές οι τρεις χώρες έχουν περισσότερο πληθυσμό, περισσότερα χρήματα και περισσότερη τεχνολογία από την Κίνα’.

Σε τελική ανάλυση φαίνεται ότι η Κίνα έχει αναλάβει πολύ περισσότερα από όσα μπορεί κάνει.  Η επιθετική εξωτερική πολιτική της στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού (κατά των Φιλιππινών στη θάλασσα της Νότιας Κίνας, και του Βιετνάμ με τα Ινδικά συμφέροντα υδρογονανθράκων στο Βιετνάμ) στη θάλασσα της Νότιας Κίνας, όπως επίσης και οι περιστασιακές εξάρσεις με την Ινδία κατά μήκος ενός επίμαχου συνόρου και εναντίον της Ιαπωνίας (ενός ένθερμου σύμμαχου των Ηνωμένων Πολιτειών) στη θάλασσα της Ανατολικής Κίνας – μπορεί να αποτύχουν.  Καθώς αυτοί οι Ασιάτες γείτονες παραμερίζονται, είναι πιθανόν να σχηματιστούν συμμαχίες με άλλους ανταγωνιστικούς γείτονες, κτυπημένους από τη δύναμη της Κίνας και εναντιωμένους στο Μεσαίο Βασίλειο.